در نشست علمی «خواب و سلامت» که با حضور متخصصان قلب، مغز و اعصاب و روان‌پزشکان برگزار شد، پیام اصلی سخنرانان ساده بود: خواب، یک تفریح لوکس نیست؛ ستون اصلی سلامت بدن است. پژوهش‌های ارائه‌شده در این نشست نشان می‌دهد افرادی که به‌طور مزمن کمتر از شش ساعت در شب می‌خوابند، در مقایسه با کسانی که هفت تا هشت ساعت خواب باکیفیت دارند، بیشتر در معرض فشار خون بالا، اضافه‌وزن و اختلال قند خون قرار می‌گیرند.
سازوکار این اثر پیچیده نیست. کم‌خوابی، هورمون‌های تنظیم‌کننده اشتها را به‌هم می‌ریزد و میل به غذاهای پرکالری را افزایش می‌دهد. هم‌زمان، بدن در وضعیت استرس مزمن قرار می‌گیرد و فشار خون که باید در خواب شبانه افت کند، بالا می‌ماند. به گفته یکی از متخصصان حاضر، بسیاری از بیماران جوانی که با فشار خون کنترل‌نشده مراجعه می‌کنند، الگوی خواب نامنظم و استفاده طولانی از تلفن همراه تا نیمه‌شب دارند.
قاعده‌های ساده برای خوابی بهتر
متخصصان در این نشست چند توصیه عملی را تکرار کردند: ساعت خواب و بیداری ثابت حتی در روزهای تعطیل، کنار گذاشتن صفحه‌نمایش‌ها دست‌کم نیم ساعت پیش از خواب، پرهیز از نوشیدنی‌های کافئین‌دار در ساعات پایانی روز و خنک و تاریک نگه داشتن اتاق خواب. همچنین تأکید شد چرت‌های طولانی بعدازظهر می‌تواند چرخه خواب شبانه را مختل کند و بهتر است به استراحتی کوتاه و پیش از عصر محدود شود.
ما برای قلب و مغزمان نسخه‌های پیچیده می‌جوییم، در حالی که بخشی از درمان، خاموش کردن چراغ‌ها در ساعت درست است.
بخش دیگری از نشست به اختلال وقفه تنفسی در خواب اختصاص داشت؛ اختلالی که با خروپف بلند و بیدار شدن‌های مکرر همراه است و بسیاری از مبتلایان از آن بی‌خبرند. پزشکان می‌گویند خواب‌آلودگی روزانه، سردرد صبحگاهی و تمرکز پایین می‌تواند نشانه این اختلال باشد و تشخیص به‌موقع آن با آزمایش خواب، از عوارض قلبی جدی پیشگیری می‌کند. درمان این اختلال بسته به شدت آن، از کاهش وزن و اصلاح وضعیت خواب تا استفاده از دستگاه‌های کمک‌تنفسی را در بر می‌گیرد.
روان‌پزشکان حاضر نیز پیوند دوسویه اضطراب و بی‌خوابی را یادآور شدند. ذهن نگران، خواب را می‌رباید و خواب ناکافی، آستانه تحمل و تمرکز روز بعد را پایین می‌آورد. آنان توصیه کردند اگر بی‌خوابی بیش از سه هفته طول کشید یا عملکرد روزانه را مختل کرد، مراجعه به پزشک نباید به تعویق بیفتد و مصرف خودسرانه قرص‌های خواب‌آور، که خود می‌تواند وابستگی و افت حافظه بیاورد، راه‌حل نیست.
در پایان نشست اعلام شد مراکز بهداشت در قالب برنامه مراقبت‌های دوره‌ای، از این پس پرسش درباره الگوی خواب را هم در کنار فشار خون و قند خون در پرونده سلامت مراجعان ثبت می‌کنند. هدف این است که اختلال خواب، پیش از آنکه به بیماری مزمن تبدیل شود، در همان سطح مراقبت‌های اولیه دیده و مدیریت شود.
من پرستارم و شیفت شب دارم، خوابم کاملاً به‌هم ریخته است. کاش در گزارش به راهکارهای مخصوص شیفتکارها هم اشاره میکردید.