نشست سالانه تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد پس از دو هفته مذاکره فشرده و یک روز تمدید، سرانجام با تصویب سندی به پایان رسید که در آن سازوکار تازه‌ای برای جبران خسارت‌های اقلیمی کشورهای آسیب‌پذیر پیش‌بینی شده است. بر اساس این سند، صندوقی بین‌المللی تقویت می‌شود تا کشورهایی که با خشکسالی‌های پیاپی، سیل‌های ویرانگر و موج‌های گرما دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بتوانند سریع‌تر و با بوروکراسی کمتر به منابع مالی دسترسی پیدا کنند.

اختلاف اصلی مذاکرات، مانند سال‌های گذشته، بر سر میزان تعهد کشورهای توسعه‌یافته بود. کشورهای در حال توسعه استدلال می‌کردند که سهم تاریخی انتشار گازهای گلخانه‌ای عمدتاً متعلق به جهان صنعتی است و هزینه سازگاری نباید بر دوش جوامعی بیفتد که کمترین نقش را در ایجاد بحران داشته‌اند. در مقابل، کشورهای توسعه‌یافته بر شفافیت هزینه‌کرد منابع و مشارکت اقتصادهای نوظهور در تأمین مالی تأکید داشتند.

متن نهایی، هرچند همه خواسته‌های هیچ‌یک از طرف‌ها را برآورده نکرد، اما برای نخستین بار جدول زمانی مشخصی برای بازبینی تعهدات کاهش انتشار تعیین کرد. کشورها موظف شدند برنامه‌های ملی خود را با هدف محدود کردن گرمایش زمین به یک و نیم درجه، به‌روز کنند و گزارش پیشرفت را هر دو سال یک بار ارائه دهند. دانشمندان حاضر در نشست هشدار دادند که با تعهدات فعلی، جهان همچنان در مسیر گرمایش بیشتری قرار دارد.

خشکسالی و امنیت غذایی در مرکز توجه

یکی از موضوعات پررنگ امسال، پیوند تغییرات اقلیمی با امنیت غذایی بود. گزارش‌های ارائه‌شده نشان می‌دهد موج‌های گرما و تغییر الگوی بارش، تولید گندم و برنج را در چند منطقه جهان تحت فشار گذاشته و قیمت مواد غذایی را برای خانوارهای فقیر بالا برده است. در سند پایانی، توسعه بذرهای مقاوم به خشکی، مدیریت هوشمند منابع آب و بیمه محصولات کشاورزی به‌عنوان اولویت‌های سازگاری مورد تأکید قرار گرفت.

اقلیم، مرز نمی‌شناسد؛ خشکسالی در یک قاره، قیمت نان را در قاره‌ای دیگر بالا می‌برد. پاسخ این بحران هم ناگزیر باید جهانی باشد.

فعالان محیط زیست واکنش‌های متفاوتی به نتیجه نشست نشان دادند. برخی آن را گامی رو به جلو در عدالت اقلیمی دانستند و برخی دیگر معتقدند تعهدات مالی اعلام‌شده با ابعاد خسارت‌ها تناسب ندارد. سازمان‌های مردم‌نهاد جوانان که حضور پررنگی در حاشیه نشست داشتند، خواستار آن شدند که تصمیم‌های اقلیمی از سطح بیانیه فراتر برود و به قانون داخلی کشورها تبدیل شود.

دبیرخانه نشست اعلام کرد دور بعدی مذاکرات سال آینده برگزار می‌شود و کشورها تا آن زمان باید نخستین گزارش‌های بازبینی تعهدات را تحویل دهند. ناظران می‌گویند آزمون واقعی این توافق، نه در سالن مذاکرات، بلکه در بودجه‌های ملی، مزارع خشکیده و شهرهای گرفتار سیلاب مشخص خواهد شد؛ جایی که وعده‌های اقلیمی باید به آب، غذا و سرپناه امن تبدیل شود.