امروز ۳ آبان ۱۴۰۵ است و ۲۳۹ روز از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران (۹ اسفند ۱۴۰۴) و آغاز جنگ ۴۰ روزه و همچنین ۲۰۱ روز از زمان آتش‌بس (۱۸ فروردین ۱۴۰۵) می‌گذرد؛ آتش‌بسی که در ۱۷ تیر ۱۴۰۵ نقض شد و آمریکا درگیری نظامی دیگری به ایران تحمیل کرد که ۱۷ روز به طور مداوم به طول انجامید و پس از آن نیز به صورت پراکنده ادامه یافت. روز گذشته، العربیه مدعی شد ایران از طریق پاکستان پیشنهادی به آمریکا ارائه کرده که شامل بازگشایی تنگه هرمز در مقابل رفع محاصره آمریکاست، اما تسنیم اعلام کرد که این خبر دروغ است.
تحولات مربوط به جنگ، آتش بس و مذاکره در روز گذشته را از لینک زیر بخوانید:
اخبار مربوط به جنگ، آتش بس و مذاکره در روز جاری، ۳ آبان ۱۴۰۵ هم به شرح زیر است:
روابط عمومی ارتش اعلام کرد: یک فروند پهپاد لوکاس ارتش تروریستی آمریکا با آتش سامانه‌های نیروی پدافند هوایی ارتش، تحت شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور، در آسمان بندرعباس مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد.
وزیر خارجه با تأکید بر پیوستگی تحولات منطقه گفت: نکته مهم این است که از نظر ما، همه مسائل منطقه به یکدیگر گره خورده‌اند. نمی‌توان در گوشه‌ای از منطقه شاهد جنگ بود و در گوشه‌ای دیگر انتظار صلح و آرامش داشت و در همه مذاکراتی که با طرف آمریکایی از طریق پاکستان، قطر یا دیگر دوستان انجام داده‌ایم، تأکید کرده‌ایم که جنگ باید در همه جبهه‌ها خاتمه پیدا کند. همه جبهه‌ها باید شاهد پایان جنگ باشند؛ در غیر این صورت، شاهد ثبات در منطقه نخواهیم بود.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در مراسم بزرگداشت دکتر سید کمال خرازی، با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و عملکرد او در عرصه سیاست خارجی اظهار کرد: امروز دوستان زحمت کشیدند و تشریف آوردند تا نام و یاد شخصیتی بزرگ در تاریخ جمهوری اسلامی ایران را گرامی بداریم؛ فردی که عمر خود را در مسیر خدمت صرف کرد.
وی با اشاره به بازسازی کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه گفت: همان‌طور که کتابخانه را بازسازی کردیم و امروز شاهد بازگشایی آن هستیم، ان‌شاءالله ایران را هم به همین شکل بازسازی خواهیم کرد.
وزیر امور خارجه در ادامه با اشاره به شخصیت دکتر سید کمال خرازی اظهار کرد: درباره ایشان در مناسبت‌های مختلف صحبت‌های زیادی شده و دوستان نیز مطالبی را بیان کرده‌اند. اجازه بدهید من در اینجا به یکی از ویژگی‌های ایشان اشاره کنم که به نظر من ویژگی بارز ایشان بود؛ عقلانیت انقلابی.
عراقچی افزود: ایشان اهل تفکر، اندیشه و مشورت بودند و در کنار این ویژگی‌ها، از روحیه انقلابی برخوردار بودند. ایشان از معتقدان به آرمان‌های انقلاب اسلامی بودند و در موضوعات سیاست خارجی ایران، از جمله جریان مقاومت و مسئله فلسطین، به آرمان‌هایی پایبند بودند که پیش از انقلاب نیز به آنها اعتقاد داشتند.
وی با تأکید بر اینکه خرازی دیپلماتی انقلابی بود، گفت: ایشان در عین پایبندی به همه اصول و قواعد دیپلماسی، از عقلانیت و قدرت تفکر برخوردار بودند.
وزیر امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مشورت‌های خرازی در حوزه سیاست خارجی اظهار کرد: مشورت‌هایی که برای مقام معظم رهبری ارسال می‌شد، حاصل ساعت‌ها بحث، بررسی و مشورت بود.
وی با اشاره به نقش این شورا در ارائه مشورت‌های سیاست خارجی به رهبری اظهار کرد: شهید خرازی این شورا را مدیریت می‌کرد و اعضای آن هم در این فرایند مشارکت داشتند. بحث‌ها و بررسی‌های فکری و مشورت‌هایی که برای رهبری ارائه می‌شد، حاصل ساعت‌ها مشورت و گفت‌وگو در شورای راهبردی روابط خارجی بود و نتایج این مباحث به ایشان منعکس می‌شد.
وی با اشاره به عضویت شهید خرازی در مجمع تشخیص مصلحت نظام اظهار کرد: ایشان به‌عنوان فردی که شایستگی تشخیص مصلحت این کشور، نظام و جمهوری اسلامی را داشت، از سوی مقام معظم رهبری به این جایگاه مهم منصوب شد.
وی با اشاره به آخرین دیدار خود با شهید خرازی در همایش گفت‌وگوهای ایرانی ـ عربی در دوحه گفت: این همایش به‌صورت مرتب میان شورای راهبردی روابط خارجی ایران و مرکز مطالعات الجزیره در قطر برگزار می‌شد و دور چهارم آن در اردیبهشت‌ماه سال گذشته، حدود یک ماه پیش از تهاجم رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، برگزار شد.
عراقچی ادامه داد: در سخنرانی شهید خرازی در آن همایش که موضوع منطقه و روابط ایران و عراق مطرح بود، نکاتی درباره سیاست خارجی و سیاست همسایگی ما بیان شد که مایلم بار دیگر بخشی از عبارات ایشان را بخوانم.
وزیر امور خارجه با نقل سخنان شهید خرازی اظهار کرد: «شکوفایی یک منطقه، پیش از هر چیز، مستلزم تعهد جمعی اعضای آن منطقه به صلح و ثبات است و آینده هر منطقه باید به دست کشورهای آن، بر اساس احترام متقابل، برابری حاکمیتی و احساس مسئولیت مشترک تحقق یابد؛ زیرا امنیت جمعی امری وارداتی نیست، بلکه باید از درون و بدون دخالت خارجی ایجاد شود.»
وی افزود: شهید خرازی همچنین تأکید کرده بود که جمهوری اسلامی ایران از ایجاد بسترهای فراگیر و پایدار برای گفت‌وگو میان کشورهای منطقه، با هدف توسعه صلح، ثبات و شکوفایی، حمایت می‌کند. ما بر دیپلماسی فعال و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات تأکید داریم. از نظر ما، همسایگان رقیب نیستند، بلکه شرکای اصلی ما در دستیابی به آینده‌ای صلح‌آمیز هستند. ایران آماده گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه است تا شفافیت و اعتماد را تقویت و سوءتفاهم‌ها را کاهش دهد.
عراقچی ادامه داد: این‌ها عباراتی بود که حدود یک سال و نیم پیش، آقای دکتر خرازی در مجمع گفت‌وگوهای ایرانی ـ عربی درباره سیاست‌های منطقه‌ای ما بیان کرد. اکنون، پس از گذشت این مدت و وقوع دو جنگ بزرگ در منطقه و درگیری‌هایی که همچنان ادامه دارد، تأکید می‌کنم که سیاست ما همچنان همان سیاستی است که آقای دکتر خرازی بیان کرد. سیاست ما تغییری نکرده است و همچنان معتقدیم منطقه ما باید از صلح و ثبات درون‌زا برخوردار باشد؛ صلح و ثباتی که به‌وسیله کشورهای منطقه و بدون دخالت خارجی تأمین شود.
وی با اشاره به پیامدهای جنگ‌های یک سال و نیم گذشته، به‌ویژه جنگ رمضان و جنگ ۴۰روزه، گفت: این جنگ‌ها نقطه عطفی در تاریخ منطقه به شمار می‌روند و همه ساختارهای امنیتی موجود را به هم ریخته‌اند. همه‌چیز در منطقه ما تغییر کرده است؛ این واقعیتی است که جهان، منطقه و همه ما باید به آن توجه داشته باشیم. دیگر هیچ‌چیز مانند گذشته نخواهد بود.
وزیر امور خارجه اظهار کرد: ساختار امنیتی برخی کشورهای منطقه که بر حضور و دخالت خارجی متکی بود، در جریان این جنگ فرو ریخت. پایگاه‌های آمریکایی در منطقه برای کشورهایی که میزبان آنها بودند، صلح و امنیت به همراه نیاوردند؛ بلکه برعکس، همین پایگاه‌ها عامل ناامنی آن کشورها بودند.
وی افزود: این پایگاه‌ها در حمله به جمهوری اسلامی ایران مشارکت داشتند و واکنش مناسب را هم دریافت کردند. بنابراین، وجود این پایگاه‌ها موجب ناامنی شد، نه امنیت و این تفکری است که اکنون در منطقه درباره آن صحبت می‌شود.
عراقچی با اشاره به نقش رژیم صهیونیستی در تحولات منطقه گفت: نقش این رژیم برای همگان آشکار شد. از نگاه ما، رژیم صهیونیستی عامل بی‌ثباتی و جنگ‌طلبی در منطقه است؛ رژیمی که هیچ‌گاه اجازه نداده امنیت و ثبات در منطقه برقرار شود و همواره به دنبال جنگ‌افروزی و تضعیف کشورهای منطقه بوده است.
وی تأکید کرد: این‌ها درس‌هایی است که از جنگ گذشته گرفته شده و منطقه اکنون به دنبال بازنگری در نگاه و رویکردهای امنیتی خود است. ما به‌طور اصولی از هر حرکتی که در راستای ایجاد امنیت درون‌زا در منطقه و تقویت اتکای کشورهای منطقه به توانمندی‌های خودشان باشد، استقبال می‌کنیم.
عراقچی اظهار کرد: کشورهایی که اکنون به دنبال تأمین امنیت خود از طریق همکاری و اتحاد میان خود هستند، از نظر ما حرکت درستی را آغاز کرده‌اند؛ اگرچه پرسش‌ها، ابهام‌ها و نگرانی‌هایی وجود دارد که باید برطرف شود.
وی افزود: منطقه ما برای تأمین صلح و ثبات خود باید به سمتی حرکت کند که حضور نیروهای خارجی به صفر برسد. این نیروها برای تأمین منافع خود و در اصل برای حفاظت و تأمین امنیت اسرائیل به این منطقه آمده‌اند و تداوم حضور آنها چیزی جز ناامنی برای کل منطقه به دنبال نخواهد داشت.
وزیر امور خارجه ادامه داد: نکته جالب این است که در عمل نیز ثابت شد این نیروها نه قادرند از اسرائیل حفاظت کنند، نه می‌توانند از کشورهای میزبان خود محافظت کنند و نه حتی قادرند از خودشان حفاظت کنند.
عراقچی با اشاره به آمارهای اعلام‌شده از سوی پنتاگون گفت: آمارهایی که پنتاگون ارائه کرده، روشن است. تقریباً همه پایگاه‌های آمریکا در منطقه آسیب دیده‌اند و به تعبیر خودشان، صدها ساختمان در این پایگاه‌ها از بین رفته است. آمریکایی‌ها بیش از ۸۰ هواپیما و جنگنده را در این جنگ از دست داده‌اند که تقریباً همه آنها روی زمین و در حملات موشکی ما هدف قرار گرفته‌اند.
وی تأکید کرد: همان سیاستی که دکتر خرازی پیش از دو جنگ گذشته بیان کرد، همچنان سیاست اصولی ماست؛ امنیت در منطقه باید به دست کشورهای منطقه و بدون اتکا به نیروهای خارجی و بدون حضور آنها برقرار شود. جمهوری اسلامی ایران برای تحقق این هدف آمادگی دارد و برای گفت‌وگو در این زمینه نیز آماده است.
وزیر امور خارجه با اشاره به سیاست همسایگی ایران اظهار کرد: سیاست همسایگی ما مبتنی بر همزیستی مسالمت‌آمیز با همسایگان است و هیچ راهی جز این وجود ندارد. ما همسایگان یکدیگر بوده‌ایم، هستیم و خواهیم بود و باید برای امنیت خود و منطقه به راه‌حلی مشترک برسیم؛ راه‌حلی که همه کشورهای منطقه در آن حضور داشته باشند و هیچ نیروی خارجی در آن دخالت نکند.
وی با اشاره به وضعیت تنگه هرمز افزود: تنگه هرمز برای دهه‌ها باز بوده است. ایران و عمان، به‌عنوان دو کشور ساحلی این تنگه، هیچ مانعی برای عبور و مرور ایجاد نکردند، بلکه برعکس، امنیت و ایمنی آن را برقرار کردند و از محیط زیست مراقبت کردند.
وزیر امور خارجه ادامه داد: جنگ اخیر همه‌چیز را تغییر داده است و باید بپذیریم که واقعیت‌های جدیدی حاکم شده است. مسیرها در تنگه هرمز مانند مسیرهای سابق نخواهد بود و اداره این تنگه نیز مشابه گذشته نخواهد بود. مواردی وجود دارد که درباره آنها مذاکره کرده‌ایم و این مذاکرات همچنان ادامه خواهد داشت.
عراقچی با اشاره به مطرح شدن احتمال وقوع جنگی دوباره گفت: این روزها دوباره از جنگ صحبت می‌شود، اما من از همین حالا به بعد از جنگ فکر می‌کنم. چه جنگی رخ بدهد و چه رخ ندهد، سیاست‌های ما سر جای خود باقی است.
عراقچی با اعلام آمادگی ایران برای همکاری با کشورهای منطقه اظهار کرد: ما آماده همکاری با همه کشورهای منطقه، به‌ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس، هستیم. سیاست ما همین بوده و همچنان نیز همین است. ارتباطات ما با همه کشورهای منطقه خلیج فارس برقرار است و تلاش می‌کنیم به رویکرد و تفاهمی مشترک درباره ساختار امنیتی جدید منطقه برسیم. این تنها راه برقراری صلح و ثبات در منطقه ماست.
ارم نیوز نوشت: منابع دیپلماتیک اروپایی فاش کردند که آلمان، فرانسه و بریتانیا ابتکاری جامع را برای ارائه به ایران و ایالات متحده آماده کرده‌اند که در دو مرحله اجرا می‌شود. این طرح با حل‌وفصل توافقی مسئله تنگه هرمز و رفع محاصره آغاز می‌شود و سپس به مرحله مذاکرات درباره یک توافق جامع هسته‌ای و حل‌وفصل مسائل مربوط به تحریم‌ها و دارایی‌های مسدودشده می‌رسد. مبنا و مرجع این مذاکرات، سازوکارها و اصول توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ خواهد بود.
به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: منابع دیپلماتیک اروپایی در گفت‌وگو با «ارم‌نیوز» توضیح دادند که پاریس، برلین و لندن در حال آماده‌سازی این ابتکار هستند تا در مرحله نخست، نقش تضمین‌کننده را بر عهده بگیرند. این مرحله بر دستیابی به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز و لغو بخشی از محاصره ایران متمرکز است.
هدف از این اقدام، عبور از وضعیت بی‌اعتمادی متقابل و بررسی امکان دستیابی به «امتیازدهی‌های متقابل» در قالب یک معامله موقت و انتقالی است.
پس از تکمیل این توافق، ابتکار وارد مرحله دوم می‌شود؛ مرحله‌ای که شامل مذاکرات درباره کاهش سطح غنی‌سازی اورانیوم بر اساس یک جدول زمانی مشخص و اعمال نظارت بین‌المللی بر تأسیسات هسته‌ای ایران خواهد بود. تأسیساتی که باید تحت نظارت قرار گیرند، از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تعیین خواهند شد.
امتیازهای متقابل در مرحله دوم
بر اساس چارچوب اولیه این ابتکار، در مقابل اقدامات ایران، بخشی از تحریم‌ها لغو خواهد شد و محاصره نیز به‌طور کامل برچیده می‌شود. این اقدامات در قالب سازوکاری انجام خواهد گرفت که بر اساس توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ تدوین می‌شود؛ توافقی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در دوره نخست ریاست‌جمهوری خود از آن خارج شد.
این تحولات در حالی رخ می‌دهد که یوهان وادفول، وزیر امور خارجه آلمان، اخیراً اعلام کرده است آلمان، فرانسه و بریتانیا آماده مذاکره با ایران برای جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای هستند؛ آن هم در شرایطی که نشانه‌های تشدید تنش میان تهران و واشنگتن در روزهای آینده رو به افزایش است.
یک منبع دیپلماتیک فرانسوی گفت تروئیکای اروپایی در چارچوب تلاش برای احیای نقش خود در مذاکرات، به دنبال یافتن راه‌حل‌های واقع‌بینانه برای مسائل حل‌نشده‌ای است که موجب تنش‌های اقتصادی و نظامی در سطح بین‌المللی شده‌اند.
به گفته این منبع، اروپا شریک اصلی در حل بحران پرونده هسته‌ای است و قصد دارد طرحی ارائه کند که شامل اعمال محدودیت بر غنی‌سازی اورانیوم و ایجاد سازوکارهای راستی‌آزمایی در تأسیسات هسته‌ای ایران باشد؛ در مقابل، تحریم‌ها کاهش یابد و مسئله دارایی‌های مسدودشده ایران نیز حل‌وفصل شود.
این دیپلمات فرانسوی در ادامه به «ارم‌نیوز» گفت پاریس، برلین و لندن بر این باورند که ناتوانی در دستیابی به راه‌حل برای تنش‌های جاری از فوریه گذشته تاکنون، ناشی از تعدد مسائل و اختلافات میان واشنگتن و تهران است.
به گفته او، این وضعیت مستلزم آن است که مسائل تنگه هرمز و محاصره از دایره منازعه خارج شوند و دو طرف هرچه سریع‌تر وارد سازوکار توافقی درباره مسئله اصلی، یعنی پرونده هسته‌ای، شوند؛ سازوکاری که روندی پویا برای رسیدگی به تمامی اختلافات موجود در مذاکرات فراهم کند.
از سوی دیگر، یک مشاور سابق کمیته روابط خارجی پارلمان آلمان توضیح داد که ترامپ هیچ ابتکار اروپایی برای مداخله در روند دستیابی به توافق با تهران را نخواهد پذیرفت؛ زیرا چنین اقدامی به معنای آن است که او با پذیرش نقش اروپا، عملاً اعتراف می‌کند در خروج از توافق هسته‌ای در سال ۲۰۱۸ اشتباه کرده، در این مسیر زیاده‌روی کرده و از مدیریت پرونده ایران ناتوان بوده است. همچنین چنین برداشتی تقویت می‌شود که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، او را به مسیری سوق داده که به منافع ایالات متحده آسیب زده است.
این منبع مشورتی سابق در پارلمان آلمان به «ارم‌نیوز» گفت ترامپ خواهان میانجی‌گری قدرتمند طرف اروپایی نیست؛ زیرا چنین میانجی‌گری‌ای را نشانه ضعف سیاست خارجی خود می‌داند؛ ضعفی که می‌تواند بر پرونده جنگ اوکراین نیز تأثیر بگذارد و موجب پیوند خوردن دو پرونده ایران و اوکراین شود؛ موضوعی که ممکن است به تفاهم‌های او با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، آسیب برساند.
توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ که با عنوان «برنامه جامع اقدام مشترک» شناخته می‌شد، شامل محدود کردن سطح غنی‌سازی اورانیوم به حداکثر ۳.۶۷ درصد به مدت ۱۵ سال و کاهش تعداد سانتریفیوژهای نطنز به حدود پنج هزار دستگاه از نسل اول به مدت ۱۰ سال بود.
در مقابل، پس از اجرای تعهدات مرتبط، مجموعه‌ای از تحریم‌های هسته‌ای علیه ایران لغو یا تعلیق می‌شد تا امکان انجام بخشی از مبادلات تجاری، مالی و نفتی بین‌المللی برای تهران فراهم شود.
محمد ابوالعینین، پژوهشگر مسائل راهبردی، معتقد است در صورت اجرایی شدن این ابتکار اروپایی، میزان موفقیت آن را می‌توان با توجه به ماهیت روابط دیپلماتیک سه کشور اروپایی با واشنگتن و تهران و نیز توانایی آنها برای تأثیرگذاری بر تصمیم آمریکا ارزیابی کرد؛ به‌ویژه در شرایطی که واشنگتن از احتمال حرکت به سمت تشدید تنش‌ها، چه پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره و چه پس از آن، سخن گفته است.
ابوالعینین به «ارم‌نیوز» گفت اگر تلاش اروپا به سطح دیپلماسی سنتی محدود بماند، بحران در وضعیت کنونی خود باقی خواهد ماند. اما اگر این تلاش به شکل‌گیری ائتلافی تبدیل شود که آمادگی ایفای نقش واقعی در مذاکرات را داشته باشد، می‌تواند تأثیری مثبت بر روند تحولات بگذارد و گامی رو به جلو برای توقف تشدید تنش‌ها باشد.
او افزود که در صورت انجام چنین اقدامی، اروپا از یک سو برای فراهم کردن امکان مذاکره با ایران درباره جلوگیری از دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای، تأمین امنیت مسیرهای کشتیرانی و جلوگیری از تشدید تنش تلاش خواهد کرد و از سوی دیگر، نمی‌خواهد ابزارهای تشدید تنش صرفاً در اختیار ایالات متحده باقی بماند؛ آن هم در شرایطی که کشورهای دیگر، از جمله کشورهای اروپایی، نیز از پیامدهای منفی این رویارویی متضرر می‌شوند که مهم‌ترین آنها افزایش قیمت انرژی است.
این پژوهشگر همچنین اشاره کرد که اگر اروپایی‌ها در صورت ورود به این مسیر موفق شوند سازوکارهای عملی و واقعی ایجاد کنند، ممکن است تا حدی مانع تشدید تنش‌هایی شوند که احتمال وقوع آنها در هر لحظه وجود دارد. از جمله نشانه‌های این تشدید تنش می‌توان به سفر پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به اسرائیل و افزایش تجمع و استقرار نیروهای نظامی در مناطق پیرامونی ایران اشاره کرد.
ابوالعینین در پایان گفت تبدیل تلاش‌های دیپلماتیک اروپا به ابتکارهای عملی می‌تواند مانعی در برابر تشدید تنش‌ها ایجاد کند؛ اما تحقق این هدف به میزان همراهی واشنگتن و تهران با این تلاش‌ها و میزان تمایل دو طرف به پذیرش پیشنهادهای دیپلماتیکی بستگی دارد که بتوانند از آغاز مجدد رویارویی جلوگیری کنند و اختلافات مناقشه‌برانگیز را از طریق مذاکره حل‌وفصل کنند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است؛ نخستین نفر باشید.